Daltonizm

Daltonizm często mylnie nazywany jest ślepotą barw. Daltonizm to wada wzroku, polegająca na nierozpoznawaniu koloru zielonego lub myleniu go z barwą czerwoną. Objawia się przede wszystkim brakiem rozróżniania koloru czerwonego, pomarańczowego, żółtego i zielonego. Nazwa „daltonizm” pochodzi od angielskiego chemika, Johna Daltona, który w 1794 roku na własnym przypadku opisał to zaburzenie widzenia. Daltonizm w większości przypadków jest chorobą dziedziczną. Częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet.

Jakie barwy widzi oko człowieka?

Ludzkie oko przystosowane jest do widzenia barw światła o długości fali w zakresie od około 400 nanometrów (barwa fioletowa) do około 800 nanometrów (barwa czerwona). Problemy ze wzrokiem u osób z daltonizmem objawiają się nierozpoznawaniem barwy zielonej i czerwonej, a więc barw o długości fali w granicach 490-780 nanometrów.

Objawy daltonizmu

Jeśli masz trudności w rozpoznawaniu kolorów: zielonego, żółtego, pomarańczowego i czerwonego, istnieje obawa, że możesz cierpieć na jedno z zaburzeń widzenia barw – daltonizm. Często daltonizm jest określany mianem „ślepoty barw”, ale to niewłaściwa nazwa. Daltonizm bowiem nie polega na nierozróżnianiu wszystkich barw, a na nierozpoznawaniu barwy zielonej i czerwonej. Dlatego jest czasem definiowany jako ślepota na barwę czerwono-zieloną.

Inne zaburzenia widzenia barw, nieco rzadziej występujące, to ślepota na barwę wyłącznie czerwoną, tylko zieloną albo fioletową. W większości przypadków osoby, które od urodzenia mają problemy ze wzrokiem, objawiające się nierozpoznawaniem barw, nie zdają sobie sprawy z istnienia u siebie daltonizmu czy innych zaburzeń widzenia barw. Ostrość wzroku bowiem jest u nich z reguły prawidłowa, rzadko więc zgłaszają się na badanie okulistyczne.

Od czego zależy wystąpienie daltonizmu?

Daltonizm to w większości przypadków wrodzona wada wzroku, uwarunkowana genetycznie, dziedziczona recesywnie w sprzężeniu z chromosomem X. Oznacza to, że gen odpowiedzialny za wystąpienie daltonizmu zlokalizowany jest w chromosomie X. Ze względu na to, że mężczyźni mają tylko jeden chromosom X w kodzie genetycznym (XY), a kobiety mają aż dwa chromosomy X (XX), ryzyko wystąpienia daltonizmu jest większe wśród populacji męskiej. Daltonizm wrodzony dotyczy około 8% mężczyzn i 0,5% kobiet. Daltonizm może być również wynikiem przejścia choroby dróg wzrokowych lub siatkówki.

Inne zaburzenia widzenia barw  

Zaburzenia widzenia barw często występują po uszkodzeniu dróg wzrokowych, począwszy od siatkówki po korę mózgu. Mogą być również efektem ubocznego działania niektórych leków lub substancji psychoaktywnych, np. środków psychodelicznych z rodzaju fenyloetyloamin.

Nierozpoznawanie barw może również wynikać z wadliwego funkcjonowania czopków – światłoczułych receptorów siatkówki oka – lub ich całkowitego braku. Wynikiem wadliwego działania jednego rodzaju czopków jest dichromacja. Najczęstsza forma ślepoty barw wynika z problemów z czułością czopków na barwy o średniej długości fali (np. barwa zielona lub pomarańczowa). Najrzadsze zaburzenie widzenia barw to całkowita niezdolność do rozpoznawania barw, czyli tzw. monochromatyzm. Osoba z monochromatyzmem widzi tak, jak w czarno-białym filmie. Całkowita ślepota na barwy wynika z niedorozwoju czopków siatkówki i powiązana jest ze znacznym obniżeniem ostrości wzroku i trudnością przystosowania się do światła.

Jak wykrywa się daltonizm?

Daltonizm wykrywa się dzięki specjalistycznym badaniom wzroku z wykorzystaniem barwnych tablic pseudoizochromatycznych. Czasami trzeba wykonać dodatkowe badanie wzroku, znacznie dokładniejsze, do przeprowadzenie którego okulista używa przyrządu o nazwie „anomaloskop”. Pacjent badany anomaloskopem ma za zadanie porównywać dwie barwy.

Daltonizm to poważne zaburzenie widzenia. Daltoniści i osoby, które mają problemy z rozpoznawaniem barw nie mogą wykonywać wielu zawodów, np. zawodu kierowcy, maszynisty czy pilota.